උගන්ඩාව 

  • Facebook Social Icon
  • YouTube Social  Icon

වැඩිම ජනප්‍රියතාවයක් දැරූ උගන්ඩානු ජාතිකයා වන්නේ ඉඩි අමීන්. එහෙත් එම ජනප්‍රියතාවයෙන් කිසිම ප්‍රයෝජනයක් නොගැනීම කනගාටුවට කරුණකි. සංචාරක ව්‍යාපාරය දියුණු කිරීම සදහා මෙම ජනප්‍රියතාවය ප්‍රයෝජනයට ගැනීම වහා ආරම්භ කල යුතුය.  -  උගන්ඩා සංචාරක මණ්ඩලය

 

1971 ජනවාරි මස 25 වැනිදා ඔබොටේ ගේ නායකත්වයෙන් යුත් රජය හමුදා කැරැල්ලකින් පෙරලා දමා උගන්ඩාවේ බලය අල්ලා ගත් ඉඩි අමීන් නිසා උගන්ඩාව ලෝකයේ ප්‍රසිද්ධ රටක් බවට පත්වුනා. ඉඩි අමීන් ඔබොට රජයෙහි හමුදා නායකයා වූ අතර  බලයට පත්වීමෙන් පසු  පාර්ලිමේන්තුව විසිරුවා හැර ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කරමින් සියලුම විධායක බලතල තමන් වෙතට පවරා ගත්තා. පසුව ඉඩි අමීන් ඉතා දරුණු සහ කුරිරු රාජ්‍ය නායකයෙක් හැටියට ප්‍රසිද්ධයට පත් වුනා.  ඔහුගේ රාජ්‍ය සමය තුල පමණක් උගන්ඩා ජාතිකයින් ලක්ෂ 3 කට අධික පිරිසක් අමු අමුවේ ඝාතනයට ලක්වූ අතර  1979 වර්ෂයේදී ඔහුගේ රජය බිද වැටුණු අතර ඔහු සෞදි අරාබියාවට පලා ගියා.

 

උගන්ඩාවට යා යුතුයි කියා මා තීරණය කල දිනයේ සිටම උගන්ඩාව සම්බන්ධයෙන් අන්තර් ජාලයේ ඇති විස්තර සොයා බැලීමට මම පෙළඹුනා. ඉඩි අමීන් බලයෙන් පහ වී වසර 36ක් දැනට ගතවී තිබෙනවා. හැබැයි ඉඩි අමීන් උගන්ඩාව පාලනය කල වසර අටක කාලය මුළු ලොවටම කවදාවත් අමතක වෙන එකක් නැහැ. නමුත් තරමක් හෝ සතුටුදායක තත්වයක් වන්නේ පසුගිය දශක 4 තුල උගන්ඩාව දේශපාලනික හා ආර්ථික වශයෙන් සැලකිය යුතු ජයග්‍රහණ ලබාගැනීමත් සංචාරක ව්‍යාපාරයෙන් පෙරට පැමිනීමත්ය.

 

උගන්ඩාව නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ රාජ්‍යයක්. නැගෙනහිරින් කෙන්යාවෙන්ද උතුරින් දකුණු සුඩානයෙන්ද බටහිරින් කොන්ගෝ රාජ්‍යයෙන් සහ දකුණු පසින් ටැන්සානියාවෙන්ද වටවී ඇති උගන්ඩාව හිටපු බ්‍රිතාන්‍ය අග්‍රාමාත්‍ය වින්ස්ටෝන් චර්චිල් හැදින්වුයේ අප්‍රිකාවේ මුතු ඇටය නමින්.  ලොව වඳවී යන ගොරිල්ලන් උගන්ඩාව සතුව ඇති නිසා දැන් සංචාරකයින් අතර මේ ගොරිල්ලන් බැලීමට යාම ඉතා ජනප්‍රියතාවයට පත් වෙලා තිබෙනවා.

 

කෙන්යාවේ සංචාරය නිම කර නයිරෝබි නගරයේ සිට කි.මී 445ක දුරගෙවා අප පැමිණුනේ කෙන්යාව සහ උගන්ඩාව වෙන් කරන බුසියා දේශ සීමාව වෙතටයි. මේ ස්ථානය උගන්ඩාවට ඇතුල් වෙන ප්‍රධානතම දේශසීමාව ලෙසත් ඒ වගේම   උගන්ඩා රාජ්‍යයට සාගර දේශ සීමාවක් නොමැති නිසා භාණ්ඩ ප්‍රවාහනයේදී බුසියා දේශසීමාව වැදගත් ස්ථානයක් ගන්නවා.

   

මෙම දේශ සීමාව හරහා විදේශිකයෙකුට උගන්ඩාව බලා යාමට නම් තරමක් ලෙහෙසි පහසු ක්‍රියාවක් නොවේ. අවම වශයෙන් පැය 2-3ක් වත් බලා සිටීමට සිදුවෙනවා. දහස් ගණන් පිරිස් සහ වාහන බයිසිකල් සහ කොන්ටේනර් සහිත බර වාහන විශාල ප්‍රමාණයක්  කි.මී. 3-4ක් දුරක සිට පෝලිමේ තිබුනා. සිතූ පරිදීම අපටත් පැය 3ක කාලයක් පමණ වේලාවක් දේශ සීමාව පසු කිරීම සඳහා ගත වුනා.  භාවිතා කරන වාහනය උගන්ඩාවේ ලියාපදිංචි වාහනයක් නොවේ නම් අවශ්‍ය කරන ලියකියවිලි කලින් විමසා සකස් කර ගැනීම ඔබේ කාලයෙන් අවම වශයෙන් පැය 2ක් කාලයක් ඉතිරිකර ගත හැකියි.  එමෙන්ම මෙහිදී  මා දුටු විශේෂ දෙයක් නම් උගන්ඩා සහ කෙන්යා ආගමන නිළධාරීන් සහ පොලිස් නිලධාරීන් කැමරා ආම්පන්න සම්බන්ධයෙන් එතරම් කැමැත්තක් නොදක්වන බව.  මා අත තිබූ කැමරාව දුටු එම නිළධාරීන් මා පුවත්පත් වාර්තාකරුවෙක් යැයි සිතා විශේෂ අවසරයක් නොමැතිව බුසියා දේශ සීමාව හරහා යාමට නොමැති බව පැවසුවත් පසුව මා සාමාන්‍ය සංචාරකයෙකු බව අවබෝධවීමෙන් පසු එම අවසරය මට ලැබුනා.

 

දිනෙන් දින වර්ධනය වන වෙලදාම් කටයුතු නිසා මෙම දේශා සීමාවේ කාර්යක්ෂමතාවය වැඩි කිරීම වෙනුවෙන් කෙන්යාව සහ උගන්ඩාව එකතුවී තනි දේශ සීමා මධ්‍යස්ථානයක් වශයෙන් පවත්වා ගෙනයාමේ අවශ්‍යතාවය අද වෙනදාටත් වඩා දැනිලා තිබෙනවා. ඒ අනුව 2016 මාර්තු මස සිට එක වහල යට සියලුම ලිපි ලේඛන කටයුතු කර ගැනීමේ පහසුව වෙනුවෙනුත් ඒ වගේම සංචාරකයන්ට විශේෂ පහසුකම් සහිතව නවීකරණය වෙනවා. ඒ අනුව දේශ සීමාව පසුකිරීමේ කාලය අවම කරගැනීමටද හැකියාව ලැබෙනවා.  

උගන්ඩා සහ කෙන්යා හි සාමාන්‍ය ජනතාව පාවිච්චි කරන බයිසිකල් ටැක්සි හෙවත් බෝඩා-බෝඩා වලට එම නාමය ලැබුනේ මෙම රටවල් දෙක අතර භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය සඳහා බයිසිකල් භාවිතයේදී දේශසීමාවෙන් දේශසීමාවට යාම සහ ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ border  යන වචනයෙන්ය.

උගන්ඩාවට ඇතුල්වීමට තරමක් කාලයක් ගත වුනත් කම්පාලා නගරය වෙත යන ගමනේදී කෙසේ හෝ අඳුර වැටෙන්නට පෙර මෙම ස්ථානය දැක ගැනීමට මට අවස්ථාව ලැබුනා. ලොව දිගම ගඟ නයිල් නදිය ආරම්භ වන ස්ථානය මෙතනයි. බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික ජෝන් හැනින්ග් විසින් 1858 අගෝස්තු මස 3 වන දා සොයා ගත් වික්ටෝරියා විලේ ජලය මෙම ස්ථානයේ සිට නයිල් නදිය නමින් හැඳින්වී කි.මී. 6400ක දුරක් ගෙවා මධ්‍යධරනී මුහුද වෙත ගලා යනවා. 

නයිල් නදිය ආරම්භ වන ස්ථානය 

නයිල් නදිය වනාහී විවිධ රටවල් 11ක ජලය බෙදා ගන්නා ලොව දිගම ගංගාවයි. ටැන්සානියාව,උගන්ඩාව, රුවන්ඩාව, බුරුන්ඩි, කොංගෝ, කෙන්යාව, ඉතියෝපියාව, එරිත්‍රියාව, දකුණු සුඩානය, සුඩානය සහ ඊජිප්තුව එම රටවල් වෙනවා. මෙම රටවල් වලින් ඊජිප්තුවේ සහ සුඩානයේ ප්‍රධානම ජලය සැපයීම සිදු වෙන්නේ නයිල් නදිය මගින්.

එමෙන්ම වික්ටෝරියා විලද අප්‍රිකාවේ පිහිටා ඇති විශාලම විල සහ ලොව ස්වාභාවික ජලය පිහිටා ඇති විශාලම විලවල් වලින් එකක් වෙනවා.  එහි වර්ග ප්‍රමාණය වර්ග කි.මී. 70000ක් පමණ වෙනවා.

Please reload

Please reload

මහත්මා ගාන්ධි තුමාගේ පිළිමයක් මේ ස්ථානයේ තිබීම වැදගත් කාරණයක්. ප්‍රතිමාව අසල පිහිටා ඇති පුවරුවේ විස්තර වලට අනුව මෙය 1997 වර්ෂයේ ඔක්තෝබර් මාසයේදී එවකට හිටපු ඉන්දීය අගමැති ඉන්දර් කුමාර් ගුජ්රල් මැතිතුමා විසින් විවෘත කර තිබෙනවා.දැන් මෙය උගන්ඩාවේ ඉන්දීය බැංකුවක් විසින් නඩත්තු කෙරෙනවා.

මගේ මග පෙන්වන්න පැවසුවේ මහත්මා ගාන්ධි තුමාගේ අභාවයෙන් පසු එතුමාගේ අළු නයිල් නදියේ පා කර යවා ඇති බවයි.

 

කවදා හෝ දිනයක ඔබ උගන්ඩාවේ සංචාරයක් සඳහා යන්නේ නම් නයිල් නදියේ මූලාශ්‍රය වෙත යෑම ඔබට ආශ්වාදජනක් අත්දැකීමක් වෙනවා නිසැකයි.

 

කි.මී 6400ක් දුර ගෙවා ඊජිප්තුවෙන් මුහුදට වැටෙන මේ මනරම් නදිය අප්‍රිකානු රටවල් බොහොමයකට මෙන්ම මුළු ලොවටම ඉතාම වටිනා ස්වාභාවික සම්පතක් වෙනවා.

ඉඩි අමීන් විසින් සිදු කල කෘර බිහිසුණු මිනිස් ඝාතන ගැන සොයා බලන විට තේරුම් ගත හැකි වන්නේ ඔහු ඔහුගේ දේශපාලනික විරුද්ධවාදීන් වධ දී මරා දැමුවා පමණක් නොව ඔවුන් මරා දැමීමෙන් පසුව සිරුර වල සමහර ඉන්ද්‍රීයයන් පවා අමානුෂික ලෙස ඉවත් කර ගෙන ඇති බවයි. කම්පාලා නුවර රෝහල් වල වෛද්‍යවරුන් පවසා ඇත්තේ ඉඩි අමීන්ගේ සොල්දාදුවන් රැගෙන එන සිරුරුවල නාසයන්,තොල්, ලිංගික අවයව සහ ඇස් පවා ඉවත් කර තිබු බවයි. 

දරුණු කෘර නායක ඉඩි අමීන් දැන් බලයෙන් පහවී වසර තිස් හයක් ගතවී තිබෙනවා. අප්‍රිකානු මහාද්වීපයේ රටවල් නිදහස ලබා ගත්තාට පසු බිහිවූ දරුණුතම රාජ්‍ය නායකයා ලෙස ඉඩි අමීන් නාමය ඉතිහාස ගත වන අතර ඔහුගේ පාලන කාලය තුල අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 100,000 සිට 500,000 දක්වා ඝාතනය හෝ අමානුෂික වධ හිංසා වලට භාජනය වී තිබෙනවා.

 

1979 වර්ෂයේදී ඉඩි අමීන් පාලනය බිද වැටීමෙන් පසු ලොවට ඉතිරි වුයේ බිඳුණු ආර්ථිකයක් ඇති දේශපාලන වශයෙන් දුබල උගන්ඩාවක්. එහෙත් ඉඩි අමීන් ගේ පාලනයට පෙර උගන්ඩාව අප්‍රිකාවේ තිබු ප්‍රබල ආර්ථිකයක් සහිත රාජ්‍යයක් වුනා. 

කම්පාලා නුවරට කි.මී. 30ක පමණ දුරකින් පිහිටා ඇති මෙන්ගෝ කදු වැටියේ පිහිටා ඇති මෙන්ගෝ මාලිගාව අද අලංකාරමත් ලෙස සංචාරකයින්ට ප්‍රිය මනාප ස්ථානයක් වුනත් මෙයට වසර 40කට පමණ පෙර නම් මෙම ස්ථානය ලෝක ඉතිහාසයේ අති බිහිසුණු වධකාගාරයක් තිබුණු ස්ථානයක් හැටියට සඳහන් වුනා.

මෙම ස්ථානයේ සිට ඉඩි අමීන් නමින් ඉදිකළ පෞද්ගලික විල මැනවින් දර්ශනය වන අතර මෙන්ගෝ මාලිගාව ඇති ඉඩමේ මායිමේ පිහිටා ඇති ගස් වැල් වලින් වැසී ගිය දැන් නටබුන්ව ඇති ගොඩනැගිලි තුල මේ බිහිසුණු වධකාගාර ක්‍රියාත්මක කර තිබෙනවා.

1971-79 වසරවලදී අවම වශයෙන් 300,000 කට අධික දේශපාලන සිරකරුවන් පිරිසක් මේ ස්ථානයේදී අමානුෂික ලෙස වධ හිංසා පමුණුවා ඝාතනය කර ඇති බවයි උගන්ඩා රජය පවසන්නේ.

 

ඊශ්‍රායල් ඉංජිනේරුවරුන් මෙම ගොඩනැගිලි ඉදිකර ඇතත් ඉඩි අමීන් ඔවුනට පවසා ඇත්තේ මේවා ඉදි කරන්නේ ආයුධ ගබඩා මැදිරි හැටියට බවයි. අද මේ ස්ථානයේ කිසිම නාම පුවරුවක්වත් දක්නට ලැබෙන්නේ නැහැ. මාගේ මග පෙන්වන්නා පැවසූ පරිදි සෑම දිනකම සිරකරුවන්ගේ දෑස් වසා බොහෝ දුරක් ගමන් කිරීමට පොළඹවා තිබෙනවා. ඒ අනුව කිසිම සිරකරුවෙකුට ඔවුන් සිරබත් විඳින්නේ මෙන්ගෝ මාලිගා භුමියේ නොවන බවත් ඉතා දුර බැහැර ප්‍රදේශයක බවත් දැනෙන්නට සලස්වා තිබෙනවා. ඒ වගේම කිසිම පිටස්තර පුද්ගලයෙකු සමග සම්බන්ධතා පවත්වන්න අවසර දී තිබුනෙත් නැහැ. මෙහි සියලුම සිර කුටි පොලෝ මට්ටමින් අඩි කිහිපයක් උසින් සාදා ඇති අතර එම සිර මැදිරි වට කර ජලය පුරවා තිබී තිබෙනවා. එම ජලයට අධි වෝල්ටේජ් විදුලි රැහැන් සම්බන්ධ කර තිබී තිබුනා.

ඉතාමත් පුංචි මේ එක් කාමරයක අවම වශයෙන් සිරකරුවන් 500 දෙනෙක් පමණ රඳවා තබා තිබුනා. ඔක්සිජන් හිඟ කමින් බොහෝ දෙනා මරුමුවට පත්වූ අතර ආහාර පාන සැපයීමද නිරන්තරයෙන් සිදු නොවුනා. ඉවසා ගත නොහැකි සිරකරුවන් බේරී පලායාම සඳහා ජලයට පැන්නත් අවසානයේදී විදුලි සර වැදීමෙන් මිය ගියා.

සිරකරුවන් රඳවා තිබුණු එක කුටියකට මම ඇතුළු වුනා. පාලුවට ගිය මේ ගොඩනැගිලි තුල අද ඉන්නේ වවුලන් විතරයි.

බිත්ති වල සිරකරුවන් ලිවූ සටහන් අදද නොමැකී පවතිනවා. මේ සියලුම සටහන් ලියා ඇත්තේ සිරකරුවන්ගේ ලෙයින් සහ මඩ වලින්. 

මේ සටහන අදටත් මගේ මතකයට නැගෙනවා.  

ඉඩි අමීන් කොතරම් දුරට මේ වධකාගාර වලට ඇලුම් කලාදැයි කියතොත් තවත් වධකාගාර කිහිපයක් සැදීමට කටයුතු ආරම්භ කර තිබෙනවා. වාසනාවකට වගේ එම කාර්යය නිම කරන්නට ඔහුගේ පාලන සමයේ නොහැකි වුනා.

 

මෙතරම් කෘර අන්දමින් වැඩ හිංසා පමුණුවා මිනිසුන් මැරීමට ස්ත්‍රීන් දුෂණය කිරීමට ඉඩි අමීන් පුදුම ආශාවක් දැක්වූ බව සඳහන් වෙනවා.  ඔහු බල තන්හාවෙන් හා මානසික රෝගයකින් පෙළුණු බවත් කියවෙනවා.

මේ තරම් දරුණු අපරාධ කලත් ඉඩි අමීන් හැම වෙලාවෙම පැවසුවේ විදේශීය මාධ්‍ය චෝදනා කලත් උගන්ඩාව නිදහස් රටක් බවත් ජනතාව සතුටින් ජීවත් වෙන බවත් ඒ වගේම කිසිම අන්දමකින් මානව අයිතිවාසිකම් කඩ කිරීම් උගන්ඩාව තුල සිදු නොවන බවත්.

මෙන්ගෝ මාලිගා භුමියේ එක් කොනක මේ දිරා ගිය රෝල්ස් රොයිස් මෝටර් රථය ප්‍රදර්ශනය සඳහා තබා තිබෙනවා. මේ මෝටර් රථය එලිසබෙත් රැජින විසින් උගන්ඩාවට ත්‍යාගයක් වශයෙන් ලබා දී තිබෙනවා. ඉඩි අමීන් උගන්ඩාවේ බලය අල්ලා ගත්තාට පසු තව දුරටත් බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයේ පාලනයෙන් මිදී ජීවත් වෙන බව පැවසීමට මේ රථය මහජනතාව ඉදිරියේ ගිනිතබා විනාශ කර දැමුවා. 

මෙන්ගෝ මාලිගා භුමියේ කෙළවර ඇති නිවාස වල තවමත් පවුල් කිහිපයක් ජීවත් වෙනවා.  මා හට පැවසූ අන්දමට ඉඩි අමීන්ගේ කාලයේ මේ පවුල් වල සාමාජිකයින් මාලිගයේ සේවය කර තිබෙනවා. එහි ජීවත් වන එක් වයසක කාන්තාවක් සමග මා පිළිසඳරේ යෙදුනා. ඇය පවසන්නේ ඉඩි අමීන්ගේ පාලනය බිඳ වැටීමෙන් දැනෙන්නේ අති භයංකාර සිහිනයකින් පසු අවදිවූ වා සේ කියා.  “උදැසන නිවසින් පිටවන පුද්ගලයා සවස් වරුවේ නැවත පැමිණේදැයි සැකයක් කා තුලත් පැවතුනා . කොයි මොහොතේ ඉඩි අමීන්ගේ අමානුෂික සොල්දාදුවන් ගෙන් මැරුම් කෑමට හෝ ඔවුන්ගේ අත් අඩංගුවට පත් වේද යන්න දන්නේ දෙවියන් විතරයි. හැම දවසකම හැන්දෑවේ අපි දෙවියන්ට ස්තුති කළා ඒ දවස ජීවත් වීමට අවස්ථාවක් ලබා දීම ගැන.” 

 

අතොලොස්සක් වූ මෙවැනි නායකයින්ගේ ක්‍රියා කලාප නිසා ලෝකයට අහිමි වූ මිනිස් සම්පත අප්‍රමාණයි. ඒ වගේම මේ නායකයින් දෙස මුළු ලොවම බලා ඇත්තේ අන්ධ වූ දෙනෙත් වලින්.

 

ඉඩි අමීන්ගේ වධකාගාර නැරඹීමට අද සංචාරකයින් අතර විශාල උනන්දුවක් තිබෙනවා. උගන්ඩාවට වඩා අද ඉඩි අමීන් නාමය ජනප්‍රිය වෙලා තිබෙනවා. මෙතරම් රමණීය රටක් වන උගන්ඩාවේ වෙළඳ නාමය හැටියට ඉඩි අමීන් භාවිතා වීම ඇත්තටම කනගාටුවට කරුණක්. 

පුදුමයකට වන්නේ 1979 දී බලයන් පහවී සෞදි අරාබියාවට පලා ගිය ඉඩි අමීන් තම පවුලේ නෑදෑයින් සමග සුවසේ දිවිගත කර තිබීමයි.  පලා ගොස් වසර විසිතරක්ම ඔහු ට විරුද්ධව ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට නොහැකිවුනා. උගන්ඩාවේ කෘර ලෙස ඝාතනය වූ සිරකරුවන්ගේ අදෝනා ඉඩි අමීන්ගේ මරණ මංචකයේදී ඔහුට ඇසෙන්නට ඇති බව විශ්වාස කරන බව මා සමග ගමන් කල රියදුරා පැවසුවේ ක්‍රෝධය පුපුරා යමින්.

 

මෙන්ගෝ මාලිගා භූමියෙන් පිටතට පැමිණුනු මට දැනුනේ මහත් කලකිරීමක්. මිනිස් සංහතියට තමන්ගේම ජනතාවට එරෙහිව මෙතරම් දරුණු, කෘර සහ අමානුෂික ලෙස හැසිරුණු මෙවන් පාලකයින්ට එරෙහිව තීරණ ගැනීමට එරට ජනතාවට එමෙන්ම ලොව යුක්තිය සහ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් යයි පෙනී සිටින ජාත්‍යන්තර සංවිධාන වලට නොහැකිවීම ඇත්තටම කනගාටුදායක කරුණක්. 

ඒ කෙසේ වෙතත් උගන්ඩාවේ ලෙයින් කඳුලින් පිරුණු ඉතිහාසය අද උගන්ඩා වැසියන්ට අමතක වී ඇතිවා සේ පේනවා. උගන්ඩාවේ සමහර කොටසකට අදත් ඉඩි අමීන් වීරයෙක් වශයෙන් පෙනෙනවා. මේ මගේ මඟ පෙන්වන්නාගේ අදහස්.

කාලයත් සමගම ඉතිහාසයත් අමතකවී ඇති සේ පේනවා.  ඉඩි අමීන්ට දාවකව ඉපදුනු දරුවන් 60 කට අධික ප්‍රමාණයක් උගන්ඩාව ඇතුළු රටවල් කිහිපයක ජීවත් වෙනවා.  ඉඩි අමීන් පාලන බලයේ සිටිත්දී පාසැල් යන වයසේ සිටි ඔහුගේ පුතෙකු වන ජෙෆ්රී අමීන් මේ වසරේ ජුනි මාසයේදී වසර 48 ක නිහඬතාවය බිඳිමින් තම පියා කල අපරාධ වලට උගන්ඩා ජනතාවගෙන් සමාව ඉල්ලා තිබෙනවා. 

ජායාරුපය -www.newvision.co.ug

සාමය, සංහිදියාව, සමගිය සහ සංවර්ධනය යන තේමාව නමින් උගන්ඩාවේ ගෝත්‍රික නායකයින්, ආගමික නායකයින් සහ අනිකුත් සම්භාවනීය පුද්ගලයන්ගේ සහභාගිත්වයෙන් පැවති හමුවකදී ජෙෆ්රී අමීන් මේ බව පවසා තිබෙනවා. (ඉහත ජායාරුපය) මයික්‍රෆෝනය අතැතිව සිටින අමීන් මෙසේ පවසන්නේ කඳුළු පිරි දෙනෙතින් සිටින බැප්ටිස්ට් නායකයා වන ජෝටීම් ඉදිරියේ. ජෝටීම් ගේ පියාද ඉඩි අමීන්ගේ සොල්දාදුවන් අතින් මරුමුවට පත්වී තිබෙනවා. 

 

මෑතකදී මේ පුවත මා වෙත දැන්වුයේ අප්‍රිකානු සංචාරයේදී මා සමග ගමන් ගත් උගන්ඩා ජාතික මිත්‍රයෙක්.  මේ පිළිබඳව පක්ෂ සහ විපක්ෂව උගන්ඩා ජනතාව විවිධ අදහස් දක්වන බවත් ඔහු සඳහන් කරනවා. 

ඊළඟට මා පැමිණුනේ උගන්ඩා සංචාරක මණ්ඩලය මෙසේ හඳුන්වා දෙන ගඩාෆි අනුස්මරණ මුස්ලිම් පල්ලිය වෙතට. "නිව්යෝර්ක් නගරයේ ලිබර්ටි ප්‍රතිමාව පිහිටා ඇත. පැරිස් නගරයේ අයිපල් කුලුන පිහිටා ඇත. ඉන්දියාවේ ටජ් මහල් ප්‍රසාදයද එමෙන්ම කම්පාලා නගරයේ ගඩාෆි අනුස්මරණ මුස්ලිම් පල්ලිය පිහිටා ඇත."

 

කම්පාලා නුවර මධ්‍යයේ පිහිටා ඇති මේ පල්ලිය අක්කර 12ක් පමණ ප්‍රදේශයක පැතිර තිබෙනවා. 2004 වසරේ ඉදිකිරීම් කටයුතු ආරම්භ වී 2008 වසරේදී ලිබියානු නායක කර්නල් ගඩාෆි ගේ සහභාගිත්වයෙන් ජනතා අයිතියට පැවරුණු මේ ස්ථානයේ අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 35000කට පමණ එකවර ආගමික වතාවත් වල යෙදීමට පහසුකම් සැලසෙනවා. එහෙත් සමහර මුස්ලිම් ආගමික දිනයන්හිදී 200,000ක් පමණ බැතිමතුන් පිරිසක් මේ පල්ලියට පැමිණෙනවා. උගන්ඩා ජනගහනයෙන් 12%ක පමණ මුස්ලිම් ජාතිකයින්.

පල්ලියේ මුදුනට නැගීමෙන් මුළු කම්පාලා නුවරම බලා ගන්න පුළුවන්.  

විදේශිකයින් ගෙන් මේ ස්ථානය නැරඹීම සඳහා ගාස්තුවක් අය කරන අතර කාන්තාවන් අනිවාර්යයෙන්ම හිස සහ ඇඟ ආවරනය වන පරිදි ඇදුම් ඇඳගෙන පැමිණිය යුතු වෙනවා. 

ඉඩි අමීන් විසින් ඉදිකිරීම් කටයුතු ආරම්භ කර කර්නල් ගඩාෆි අතින් විවෘත වූ මේ පල්ලිය කර්නල් ගඩාෆි ගේ මරණයෙන් පසු උගන්ඩා ජාතික මුස්ලිම් පල්ලිය වශයෙන් හඳුන්වනවා.

උගන්ඩා ඉතිහාසයට අනුව කතෝලික පුජකවරුන් 24 දෙනෙක් 1885 සිට 1887 දක්වා දෙවසර තුල එවකට උගන්ඩාවේ රජ ම්වන්ගා විසින් මරා දමා තිබෙනවා. එයින් පුජකවරුන් 13 දෙනෙක් පන පිටින් පුළුස්සා මරා දමා තිබෙන්නේ.

නමුගොන්ගෝ දේවස්ථානය ක්‍රිස්තියානි ආගම උදෙසා තම ජීවිතය පරිත්‍යාග කල මේ ශාන්තුවරයින් වෙනුවෙන් ඉදි කර තිබෙනවා. එසේම මේ දේවස්ථානය පිහිටා ඇති භුමියෙදීද ශාන්ත චාල්ස් ල්වන්ගා නමැති ශාන්තුවරයා 1886 වර්ෂයේදී පන පිටින් පුළුස්ස මරා දමා තිබෙනවා. මෙම දේවස්ථානයේ අල්තාරය ගොඩනගා ඇත්තේ හරියටම එම ස්ථානයේ.

දිනපතාම අති විශාල උගන්ඩා කතෝලික බැතිමතුන් මෙහි පැවැත්වෙන දේව මෙහෙයන් වලට සහභාගී වනවා. 1993 වර්ෂයේදී ශාන්ත ජෝන් පාප් වහන්සේද මෙම ස්ථානයට පැමිණ තිබෙනවා.

සෑම වසරක ජුනි මස 3 වැනිදා විශේෂ දේව මෙහෙයකින් ඇරඹෙන ආගමික වතාවත් සිදු වන්නේ දේවස්ථාන භුමියේ විශාල විලක පිහිටා ඇති කුඩා දුපතක සිට.  දේවස්ථාන භුමියේ සියලුම කෙළවරවල් වලින් මේ දුපත සහ දේව මන්දිරය ඉතා පැහැදිලිව පෙනෙනවා.

උගන්ඩාවේ ජනගහනයෙන් 85%ක් පමණ ප්‍රතිශතයක් කතෝලිකයන් වෙනවා. කම්පාලා සිට කි.මී. 15ක පමණ දුරකින් තමයි මේ දේවස්ථානය පිහිටා තිබෙන්නේ. සංචාරකයින් වෙනුවෙන් විශේෂ වැඩ සටහන් සහ එක් දින සංචාර උගන්ඩා සංචාරක මණ්ඩලය විසින් දිනපතා කම්පාලා නගරයේ සිට ක්‍රියාත්මක වෙනවා.

කම්පාලා නගරයේ තවත් ප්‍රසිද්ධ ස්ථානයක් වන්නේ බුගන්දා රජවරුන්ගේ සොහොන්කොත් පිහිටා ඇති කසුබි ආගමික පෙදෙසයි. අතීත රාජකීය පරම්පරා හතරක සාමාජිකයින්ගේ සොහොන්කොත් මෙම ස්ථානයේ දක්නට තිබෙනවා. මෙය යුනෙස්කෝ සංස්කෘතික දේපලක් ලෙස 2001 වසරේ සිට ක්‍රියාත්මක වෙනවා.

උගන්ඩා රාජ්‍යය නිර්මාණය වුයේ 19 වන ශත වර්ෂය අවසානය්දී බුගන්ඩා ජනතාව නමින් හැඳින්වූ පිරිසක් ඔවුන්ගේ රජ වූ කබකාස් හෙවත් බුගන්ඩා වරුන්ගේ නායකත්වයෙන්. 19 වන ශත වර්ෂයේ මැද භාගයේදී අරාබි ජාතික වහලුන්ගේ සංක්‍රමණය වෙනතාක්  මෙම බුගන්ඩා රාජ්‍යය  බාහිර ලෝකය සමග සම්බන්දතා පවත්වා නැහැ.

පළමුවන බුගන්ඩා රජවන කබකා මුටෙසා රජු  විසින් සිය පරිහරණය උදෙසා ප්‍රථම රාජකීය නිවස්නය මේ ස්ථානයේ ඉදි කර තිබෙනවා. 1881 වර්ෂයේදී ඔහුගේ අභාවයෙන් පසු දේහය මේ ස්ථානයේ ආදාහනය කර ඔහුගේ හිස් කබල දේවස්ථානයේ තැන්පත් කර තිබෙනවා. බුගන්ඩා ජනතාව විශ්වාස කරන්නේ  ඒ හේතුව නිසා මේ ප්‍රථම රජුගේ ආශීර්වාදය මේ ස්ථානයට හිමි වී තිබෙන බවයි.

ඔවිනෝ පොලට නැතිනම් අප්‍රිකාවේ ලොකුම මාර්කට් එකට යාමට මා ඉල්ලීමක් කල විට මා මිත්‍ර බාරකා විශ්මයට පත් වුනා. මා හට ඇත්ත වශයෙන්ම තිබුනේ කම්පාලා නගරයේ එක දිනයක පමණ කාලයක්. එම දිනයෙන් සුළුවෙලාවක් මාර්කට් එකක් බැලීම සඳහා යාමට ඉල්ලන එකම විදේශිකයා මා නිසාදෝ නිසා ඇය පුදුමයකට පත් වා ඇතැයි මට සිතුනා. එහෙත් මට අවශ්‍ය වුයේ උගන්ඩා සාමාන්‍ය ජනතාවගේ එදිනෙදා ජීවිතය ගැන සරල අත්දැකීමක් ලබා ගන්නට. එයට හොඳම ස්ථානය මේ ඔවිනෝ පොළ.

දිනක ලක්ෂ සංඛ්‍යාත ජනගහනයක් පැමිණෙන මේ ඔවිනෝ පොළ ඇත්ත වශයෙන්ම ඇවිදීමට පවා ලෙහෙසි පහසු ස්ථානයක් නොවේ. මෙතරම් ලොරි කාර් වාහන සහ බෝඩා බෝඩා ප්‍රමාණයක් කෙසේ මේ වෙළඳ පොළ තුල ධාවනය වෙන්නේ දැයි දන්නේ ඔවුන්ම පමණයි. සුඩාන් රුවන්ඩා කෙන්යා ඉන්දියා ජාතිකයින් තම වෙළඳ ව්‍යාපාර මේ ස්ථානයේ පවත්වා ගෙන යනවා.

 

විවිධ වර්ණයන්ගෙන් ඇඳුම් වලින් සැරසී ඇති උගන්ඩා  කාන්තාවන් තම හිස මත පලතුර කුඩයන් රැගෙන යන අන්දම අතිශයින්ම සුන්දරයි. ඉන්දියානු තන්දුරි චිකන් සුවඳ මුළු පොළ පුරාම පැතිර තිබෙනවා. කිසිම කඩයක නමක් හෝ විකුනනේ මොනවාද යන්න ලියා නැහැ. කඩය ඉදිරිපිට තමයි සියලුම භාණ්ඩ ගොඩගසා තිබෙන්නේ.

 

බාරකා ගේ උපදෙස් පරිදි මගේ විශාල කැමරාව බෑගය තුලට දමා දුරකතනයෙන් අවශ්‍ය ජායාරුප ලබා ගැනීමට පෙළඹුනා. පොලේ මුලික දොරටුවන් ඇතුලට යාම සඳහා පමණක් අවම වශයෙන් අපිට පැයකට අධික කාලයක් ගත වුනා.

 

ඔවිනෝ පොලේ 70%ක් පමණ වෙළඳාම් කරන්නේ කාන්තාවන්. පාවිච්චි කල ඇඳුම් පැළඳුම් සිට ආහාර පාන, එළවලු සහ පලතුරු විශාල වශයෙන් මේ පොලේ වෙලදාම් සඳහා තබා තිබෙනවා. වෙළඳුන්ගේ ඝෝෂාව නිසා මුළු මාර්කට් භූමියේම පවතින්නේ විශාල ඝෝෂාකාරී කලබල වාතාවරණයක්. 

 

බාරක පවසන්නෙන් හැකි ඉක්මනින් මේ ස්ථානයෙන් පිටවන ලෙසයි. විදේශික සංචාරකයෙකුගේ වගකීම ඇය මත පැවරී ඇති නිසා ඇය මේ අන්දමට මා හට පවසන බව මට හැඟුනා. එහෙත් මේ අප්‍රිකානු මිනිසුන් අතරට මැදිවී ඔවුන්ගේ ජන ජීවිත රටාවන් වලට එබී බලන්නට ලැබීම ඇත්තටම කවදාකත් නොලැබෙන අත්දැකීමක්.  ඔබ උගන්ඩාවට පැමිණෙන්නේ නම් මෙම ඔවිනෝ පොලට යාමට අමතක නොකරන්න. අප්‍රිකානු ජන ජීවිතයේ හදවත් වල රිද්මය කම්පාලා නුවර ඔවිනෝ වෙළඳ පොලේදී ඔබ හට දැනේවි. 

උගන්ඩාවේ මට රැදී සිටිය හැකි කාලය ඉක්ම යමින් පවතිනවා. නැගෙනහිර අප්‍රිකානු සංචාරයේ මගේ ඊළඟ රටවන රුවන්ඩාවට යෑම සඳහා ගමන් ආරම්භ කළයුතුව තිබෙනවා.  උගන්ඩාවේ රැදී සිටි සුළු කාලය තුලදී රට ගැන ලොකු අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට මට හැකිවුනා. මා උගන්ඩාවට පැමිණියේ බොහෝ සංචාරකයින් මෙන් උගන්ඩාව ප්‍රසිද්ධ කඳුකර ගෝරිල්ලන් නැරඹීමටවත් හෝ සෆාරි සංචාරයේ යෙදෙන්නටවත් නොවේ. දශක හතරක් දේශපාලන පෙරලීම් වලට භාජනය වී කඩා වැටුණු ආර්ථිකයක් කරපින්නාගෙන ලොව අමානුෂික ඒකාධිපති නායකත්වයකින් හෙම්බත්වී සිටින උගන්ඩා දේශය සහ ජන ජීවිතය දැන් ටිකෙන් ටික පිබිදීමට ලක්වෙමින් පැවතීම සතුටට කරුණක්. උගන්ඩා ජන ජීවිතයේ මේ රිද්මය හඳුනා ගැනීම මගේ සංචාරයේ අරමුණ වුනා. මා හට තේරුණ කරුණ වුයේ උගන්ඩා ජනතාවත් මිත්‍රශීලී එමෙන්ම ආගන්තුක සත්කාරයෙන් පිරි ජනතාවක් බවයි. වායු සමීකරන සාප්පු සංකීර්ණ වල නොව මහමග දෙපස වෙළඳ පොළවල් වල කම්පාලා නගරයෙන් පිට පුංචි නගරවල සංචාරයෙන් මා ලැබූ අත්දැකීම් උගන්ඩා සංචාරයට සුන්දරත්වයක් එකතු කළා.

 

නමුත් බලවත් පසුතවිල්ලකට පත් වන්නේ මෙතරම් සුන්දර රටේ අනන්‍යතාවය වන්නේ අමානුෂික නායක ඉඩි අමීන් වීමයි. අද ලෝකය උගන්ඩාව හඳුනන්නේ ඉඩි අමීන් නමින්. කෙසේ වෙතත් උගන්ඩා සංචාරක මණ්ඩලය ඉඩි අමීන් හා සම්බන්ධ ස්ථාන පෙරටු කර ගෙන සංචාරකයින් සඳහා වැඩ පිළිවෙලක් සකස් කිරීමට උගන්ඩා රජයට යෝජනා කර තිබෙනවා. උගන්ඩා සංචාරක මණ්ඩලය පවසන්නේ අමානුෂික දුක්බර ඉඩි අමීන් ඉතිහාසය, රුවන්ඩා ජන සංහාර අනුස්මරන ස්ථානයන් සහ හොලොකොස්ට් ජර්මානු කෞතුකාගාරය මෙන් ලාබ ලබන සංචාරක කේන්ද්‍රස්ථානයක් බවට පත් කලයුතු බවයි.  “ ඉඩි අමීන් යනු යනු ලෝකයේ ප්‍රසිද්ධම උගන්ඩා ජාතිකයායි. එහෙත් එම ජනප්‍රියතාවයෙන් කිසිම ප්‍රයෝජනයක් නොගැනීම කනගාටුවට කරුණක්. සංචාරක ව්‍යාපාරය දියුණු කිරීම සදහා මෙම ජනප්‍රියතාවය ප්‍රයෝජනයට ගැනීම වහා ආරම්භ කල යුතුය. “

 

2014 වර්ෂයේදී අප්‍රිකානු සංචාරක සංවිධානය ද මේ යෝජනාව සාකච්ජාවට ගෙන තිබෙනවා. කම්පාලා නගරය, නමුගොන්ගෝ දේවස්ථානය  සහ ඉඩි අමීන් වධකාගාරය ඉදිරි වසර කිහිපය තුල උගන්ඩාවේ ප්‍රධාන සංචාරක ස්ථාන ලෙස සංවර්ධනය කෙරෙනු ඇති. හැබැයි අද උගන්ඩාවේ සිටින තරුණ පරම්පරාව සහ කුඩා දරුවන් ඉඩි අමීන් ගැන දන්නෙම නැති තරම්.  නමුත් ඉඩි අමීන් අද උගන්ඩාවේ ජාත්‍යන්තර වෙළඳ භාණ්ඩයක් වෙලා.  ඒ ජාත්‍යන්තරයට උගන්ඩාව හඳුන්වා දීමේදී. ඔබ දකුණු අප්‍රිකාවට යන්නේ නෙල්සෝන් මැන්ඩෙලා හා සම්බන්ධ ස්ථාන නැරඹීමට නම් ඔබ උගන්ඩාවට පැමිණෙන්නේ ඉඩි අමීන් හා සම්බන්ධ ස්ථාන නැරඹීමට යන්න බව තමයි උගන්ඩා සංචාරක මණ්ඩලයේ මතය. සමහර විට අනාගතයේදී උගන්ඩාවේ සංචාරක අනන්‍යතාවය මේ ආකාරයට වෙනස් වේවි.

ජායාරුපය -www.newvision.co.ug

මා උගන්ඩාවට පැමිණීමට මාසයකට පමණ පෙර උතුරු උගන්ඩාවේ එක් ගම්මානයක සාමය, සංහිදියාව, සමගිය සහ සංවර්ධනය යන තේමාව නමින් පැවති හමුවකට ඉඩි අමීන්ගේ පුත් ජෙෆ්රී අමීන් සහභාගී වී තිබුනා. මේ ගම්මානයේ තමයි ඉඩි අමීන් වැඩිම පිරිසක් ඝාතනය කර තිබුනේ. ගම්මානයේ සිටි සියලුම පිරිමීන් අමීන්ගේ හමුදාවන් අතින් කෘර ලෙස මැරුම් කෑවා. සමහර පවුල් වල ඉතිරි වුනේ එක් කෙනෙක් දෙදෙනක් පමණයි.  

 

 

ජෙෆ්රී අමීන් තම පියා වෙනුවෙන් සමාව ඉල්ලා සිටි අවස්ථාවේදී කඳුලු පිරි දෙනෙතින් ඉදිරියට පැමිණුනු සමහර වැන්දඹු කාන්තාවන් පවසා ඇත්තේ " අපිට කවදාකත් ඉඩි අමීන්ව අමතක වෙන්නේ නැහැ. නමුත් ඔබගේ සමාව ඉල්ලීම අපි අගය කරනවා. ඒ වෙනුවෙන් ඉඩි අමීන්ව අමතක කරන්න අපි සුදානම්" යනුවෙන්. 

 

උගන්ඩා ඉතිහාසය අඳුරුයි. ඛේධජනකයි.  නමුත් වර්තමානයේද ආලෝකය නම් පෙනන තෙක් මානයේ නැති බවයි මා සමග කතා බස් කල උගන්ඩා වැසියන් පැවසුවේ.

රජයේ දේපල ගසා කෑම, වංචා දුෂණ, අද උගන්ඩාවටද ප්‍රබල ප්‍රශ්නයක් වෙලා. උගන්ඩාවේ හොඳම විශ්ව විද්‍යාලයේ පවා දරුණු වංචා දුෂණ සිදුවෙලා ඒ ගැන පරීක්ෂණ පවත්වනවා. 2012 වසරේ නව හැඳුනුම්පත් ක්‍රමයක් හඳුන්වාදීම වෙනුවෙන් උගන්ඩා රජය ඩොලර් මිලියන 72ක් පමණ වැය කර තිබුනත් වැසියන් 400කට පමණයි ඒ හැඳුනුම් පත් ලැබී තිබෙන්නේ. මෙවැනි සිද්ධීන් කියා නිම කරන්නට බැහැ. අප්‍රිකාවේ වැඩිම වංචා දුෂණ සිදුවෙන රටක් හැටියට උගන්ඩාව අද පෙරමුණේ.

 

මා සමග උගන්ඩා-රුවන්ඩා දේශ සීමාව දක්වාම පැමිණුනු මා මිත්‍ර උගන්ඩා ජාතිකයා මගෙන් සමු ගත්තේ 2009 වසරේදී ඇන්ඩ්රූ රයිස් විසින් උගන්ඩාවේ ඉඩි අමීන් සමයේ සිදුවූ අමානුෂික මැරකම් ගැන සහ ඒ කාලයේ අතුරුදහන් වූ තම පියා වෙනුවෙන් යුක්තිය ඉල්ලා සටනක් කල උගන්ඩා ජාතිකයෙක් ගැන ලියවුනු පොතක් තෑගී වශයෙන් ලබා දෙමින්. ඒ "මුව පුරා සිනහා පාමින් හදවතින් හඬා වැටෙන උගන්ඩාවක් " ගැන ලිවූ ග්‍රන්ථයක්.

 

සාමය සහ සංහිදියාව වෙනුවෙන් අතීතය වලලා දැමීමට උගන්ඩාව අපමණ උත්සාහයක් දරනවා.  ඉඩි අමීන්ගේ කෘර මිනීමැරුම් වලට සම්බන්ධ වූ පාලකයින් සහ සාමාජිකයින් සාමයේ සහ සංහිදියාවේ නාමයෙන් අද නිදහස් වෙලා. 

 

උගන්ඩා මිතුරාගේ මුව පුරා විහිදුනු සිනාව මට තවමත් මැවිලා පේනවා.

රොහාන් ඩිරෙක්ස්  - මොස්කව් 

info@sanchara.lk 

මගේ උගන්ඩා සංචාරයේදී නවාතැන් පහසුකම් සපයා දෙමින් මට උපකාර කල උගන්ඩා ශ්‍රී ලංකා තානාපති කාර්යාලයේ සේවය කරන ලක්ෂ්මිකා ද සිල්වා මහත්මියට සහ ඇයගේ සැමියා වන සිරිල් මහතාට මගේ අවංක ස්තුතිය පුද කරමි.